Na podrodzinę brudnic składa się około 2,5 tysiąca gatunków spotykanych na całym świecie prócz Antarktydy, najbogatsza w gatunki w Afryce. Jedynie koło 30 z nich występuje w Europie, z czego 16 w Polsce. Stadia dorosłe (imagines) są średnich rozmiarów. To ćmy z mocno kudłatymi łebkami, tęgim, silnym tułowiu oraz narządach bębenkowych (inaczej tympanalnych, służących do odbioru dźwięków) na zatułowiu. Typowa dla rodziny rozpiętość skrzydeł wynosi 20-90 mm. Skrzydła przednie brudnic wyróżniają się dalece zlanymi żyłkami radialnymi, a także zanikłą wtórnie komórką radialną. Wędzidełko samców składa się z jednej, samic natomiast z paru szczecin.
Formy dorosłe żyją dość krótko, gdyż nie pobierają pokarmu z uwagi na zredukowany aparat gębowy, o krótkiej, niedziałającej ssawce albo zgoła bez niej. Różnice między samcami i samicami (dymorfizm płciowy) są bardzo wyraźne. Niekiedy tak jak u piędzików samice są zupełnie niepodobne do motyli: robakowate, bezskrzydłe, o silnie uwstecznionych odnóżach, oczach oraz czułkach. Mogą wówczas nie opuszczać w ogóle kokonów, zatem być zapładnianych już w kokonie. Samce fruwają szybko i zręcznie, natomiast samice – zwłaszcza o zreduowanych skrzydłach – nie oddalają się zbytnio od miejsc swojego przepoczwarzenia, tamże składając jajka. Samice gatunków beznogich nie opuszczają kokonów, znosząc jaja na ich powierzchni. U gatunków, gdzie obie płcie są skrzydlate i umaszczone dość podobnie, samca od samicy łatwo odróżnić po czułkach. U „brudnic-pań” zwykle są one nitkowate, u „brudnic-panów” podwójnie grzebieniaste albo pierzaste. Poza tym odwłoki samców są chudsze od odwłoków samic tego samego gatunku. Większość brudnic jak przystało na ćmy prowadzi nocny tryb życia, jednak samce części gatunków szukają partnerek także w dzień.
Brudnice znoszą jaja w postaci płaskich, ewentualnie pierścieniowatych złóż, pokrywanych dodatkowo włoskami z poduszeczki na końcu odwłoku samicy.
Pokryte brodawkami, a zarazem gęsto owłosione gąsienice są mało atrakcyjne dla większości owadożerców. Ich szczecinki bywają bardzo różne: gładkie, piłkowate bądź z pierzastymi włoskami wtórnymi. Nierzadko układają się w szczotki bądź pęczki. Włoski części gatunków powodują podrażnienia skóry, oczy i błon śluzowych u ludzi. Na szóstym i siódmym segmencie odwłoka larwy znajdują się ujścia gruczołów w postaci czerwonych bądź żółtych lejków.
Larwy brudnic są wielożerne (mogą żerować na wielu gatunkach nawet niespokrewnionych ze sobą) drzew i krzewów liściastych. Rzadko w tej podrodzinie spotyka się gatunki preferujące szpilki nagozalążkowych, jeszcze rzadziej żerujące na roślinach zielnych.
Przepoczwarczenie następuje albo w luźnym oprzędzie z liści, albo w bardziej zwartym kokonie (przetykanym włoskami z ciała larwy) na korze drzewa, albo w ściółce leśnej. Poczwarki nierzadko wykształcają pęczki długich włosków na wierzchniej (grzbietowej) stronie ciała.
Brudnice to jedne z najszkodliwszych dla człowieka ciem, odpowiedzialnych za ogromne straty w leśnictwie, sadownictwie oraz architekturze zieleni miast. Nierzadko pojawiają się masowo (dają gradacje), ogałacając drzewa i krzewy z całego listowia (dając gołożery). W Europie Środkowej i Wschodniej, w tym Polsce, najwięcej strat przynoszą od wieków:
- Brudnice: mniszka oraz nieparka
- Kuprówki: rudnica oraz złotnica
- Białka wierzbówka
- Szczotecznica szarawka
- Znamionówka tarniówka.
Tępienie brudnic to jeden z istotnych powodów objęcia ochroną pewnych ptaków śpiewających i dzięciołów. Kudłate gąsienice tych ciem jadane są wyłącznie przez kukułkę i wilgę.
Wykorzystane źródła:
Bogdanowicz W., Chudzicka E., Pilipiuk I. i Skibińska E. (red.) (2004). Fauna Polski – charakterystyka i wykaz gatunków. Tom I. Muzeum i Instytut Zoologii PAN, Warszawa.
Buszko J. (1983). Klucze do oznaczania owadów Polski, cz. XXVII, zeszyt 53e. Sówki – Noctuidae. Podrodziny: Acontiinae, Sarrothripinae, Euteliinae, Plusiinae, Catocalinae, Rivulinae, Hypeninae i Herminiinae. PWN/Polskie Tow. Entomologiczne, Warszawa/Wrocław.
Buszko J. (1993). Atlas motyli Polski, cz. II. Prządki, zawisaki, niedźwiedziówki. Grupa Image Spzoo, Warszawa.
Autor – Adam Kapler